!
Torosların bir kolu olan Amanoslar, Maraş’tan itibaren güney batı istikametine uzanıp Hatay topraklarını ikiye böler: Batıda İskenderun körfezi, doğuda Amik ovası.
Amanosların İsmi Gavurdağı olarak söylenirse de, bu tam doğru değildir. Doğrusu şudur: Ceyhan nehrinin Maraş’ın batısında torosları aştığı vadi ile Alan/Akkaya arasındaki bölümüne Gavurdağı denir. Akkaya ile Belen geçidi arasında kalan kısmına Elma dağı, Belen geçidinde sonrasına Kızıl Dağlar, uç bölümüne ise Musa dağı denmektedir.
En yüksek yeri Mığır tepedir: 2262 metre. Çok az geçit verir. Sayısız soğuk pınarları vardır. Zorkun, Küllü, Çardak, Alan, Atik, Soğukoluk gibi ünlü ve güzel yaylalara sahiptir.
Ormanın her çeşidi bulunur, Amanoslarda. Bu dağlar, bolluk ve bereketin de kaynağıdır. O nedenle adına, “Cebel-i Bereket (Bereket dağı)” de denir. Amanoslar, tümüyle bağlık bahçeliktir. Hassa üzüm ve meyvecilik; İslahiye üzüm, meyve ve biber yetiştiriciliğinde eşsiz kıymetteki topraklara sahiptir.
……..
Eski Amanosların güzellikleri dillere destandır.
Bir Arap türküsünde;
“Yaz eteklerini ısıtırken yamaçlarını bahar rüzgarı okşar, sırtlarını güz örter ve tepelerine kâr, beyaz tacını giydirir.” biçimiyle tasvir edilir.
Fizik ve Tarih Profesörü Henri Lammens eski amanoslar için der ki;
“Yemyeşil ve iç açıcı tabiat manzaraları görmek için Orta Avrupa dağlarına tırmanmaya gerek yoktur. Amanoslarda bir gezinti sizi, daha insan ayağının basmadığı misilsiz güzelliklere götürür…”
Refik Halit Karay da, Panoramik bir bakışla 1930’lu yılların Amanoslarını şöyle tanıtır:
Elmadağ (Eski Radarın bulunduğu alan), bu sıra dağların yüksek bir tepesidir: 1835 metre…Oradan dört tarafınızı seyredebilirsiniz. Bu dört yön birbirine benzemeyen dört çeşit panoramadır:
Güneyde Atik yamaçlarını, Kanuni Süleyman’ın Beylân geçidini, Kızıl dağları, Domuzburnunu, Antakya ve Kuseyr dağlarını göreceksiniz. Kabarmış, şahlanmış, denize basıp bulutlara erişmiş bir yeşillik… Sonunda bizim Keldağ, Arapların “Cebel Akra” dedikleri çıplak “casius.”
Batıda İskenderun körfezi… Payas, Dörtyol, Yumurtalık, Mersin ve İçel loşlukları ile bütün bu körfez, İskenderun’la Payas arasında bir yeşil ova göreceksiniz, denize dayanan bir ova… Burası ünlü İssüs savaşının geçtiği yerdir. Asıl adı “İssos” olan bu ovada İskender, Daryüs’ü yendi ve karısı ile kızını esir etti. Gene İssüs’de bu olaydan 500 yıl sonra Septim Sever, Nigeri yenmişti. Kesin sonuçlu iki savaş alanı yalnız bu tarihi ovayı seyretmek ve düşünmek için saatlerce oturabileceğiniz bir manzara…
Doğuda Amik ovası, Amik bataklıkları ve Amik gölü…Işık oyunlarının en fazla cilvelendiği bir yer.
Kuzeyde Akkaya ve heybetli Toroslar…
Hava açıksa ümit etmediğiniz iki adayı, Güneydoğuda Halep kalesini, batıda Kıbrıs’ı sezmeniz olağandır. Halep nedir? Çölde, 400 bin nüfuslu dar bir ada değil mi?
…….
Görüldüğü üzere, bir zamanlar, gerçekten bir başkaymış Amanoslar.
Şimdilerde durum başka…
Hani derler ya; “Eski çamlar bardak oldu!..” Öyle birşey oldu herhalde, eski Amanoslar yok artık.
Önce baca dumanları yüzünden, yeşilden boza dönerken rengi; şimdi taş ocağı damperlilileri yüzünden ralli alanı oldu yayla yolları. Ve;
– “Gavurdağının başları, pâre pâre duman” değil şimdilerde.
– Turnalar; “gölü kuruttunuz, dağda da dinamit sesi var” deyi küsmüşler bize. Ovaya uğramadıkları gibi, Gezbel’den de aşmıyorlar artık dağı.
– Şimdilerde, yamaçlar alaca bulaca; tepeler kel ve dazlak. Kar, beyaz tâcını giydirmez oldu tepelere.
– Pınarlar da çekildi…Dereler kuru ve şırıltısız, kuşlar cıvıldamıyorlar dallarda.
– Ve, her gün biraz daha sararıp soluyor gül benzi Amanosların.
Neden mi?..
– 6 şubat yaralarını sarmak, diyorlar da, aldırmayın! O işin bahane tarafı.
İşin görünmeyen yanı, deprem gibi doğal bir felaketin, inşaat şirketleri lehine fırsata çevrilmesi olayıdır.
Sistem meselesi…Halk çaresiz, Sorumlular suskun, Şirketler güçlü…
Olansa Amanoslara oluyor.
Şimdiden her yanı delik deşik….
Hasan Ayparlar
26 Eylül 2025
───
